بررسی مزایا و معایب طرح تغییر قوانین اهدای عضو در آلمان

بررسی طرح تغییر قوانین اهدای عضو در آلمان

در آلمان، به دلیل کمبود اعضای قابل پیوند، بسیاری از بیماران مبتلا به بیماری‌های شدید جان خود را از دست می‌دهند. امروز در مجلس فدرال آلمان (بوندستاگ) سه پیشنهاد برای تغییر این وضعیت مورد بحث قرار می‌گیرد که یکی از موضوعات اصلی آن، طرح "وضعیت عدم مخالفت" است. این طرح چه مزایا و معایبی دارد؟

در حال حاضر، در آلمان، قوانین اهدای عضو بر اساس "حکم تصمیم‌گیری یا رضایت" استوار است. به این معنا که هر فرد باید در زمان حیات خود تصمیم بگیرد که آیا و کدام یک از اعضای خود را پس از مرگ مغزی اهدا کند. این تصمیم می‌تواند در کارت اهدای عضو یا در ثبت‌نام اهدای عضو که در سال 2022 راه‌اندازی شد، ثبت شود.

در مقابل، با اجرای "وضعیت عدم مخالفت"، هر فرد به طور خودکار به عنوان اهداکننده عضو شناخته می‌شود، مگر اینکه در زمان حیات خود به طور فعال با این موضوع مخالفت کند. این شیوه در بیشتر کشورهای همسایه اروپایی رایج است. در برخی کشورها مانند نروژ یا یونان، این قانون با امکان اعتراض از سوی خانواده‌ها همراه است، در حالی که در کشورهای دیگر مانند فرانسه، خانواده‌ها حق اعتراض ندارند.

مزایای وضعیت عدم مخالفت

گروه متشکل از 254 نماینده پارلمان که به دنبال اجرای وضعیت عدم مخالفت هستند، استدلال می‌کنند که این طرح "کیفیت خدمات به افرادی که به پیوند عضو یا بافت نیاز دارند" را به طور قابل توجهی بهبود می‌بخشد. همچنین، این قانون امنیت بیشتری برای تمامی طرفین فراهم می‌آورد تا مشخص شود چه کسی می‌تواند به عنوان اهداکننده عضو شناخته شود و این امر خانواده‌ها را از تصمیم‌گیری در مورد اهدای عضو در شرایط بحرانی و در آستانه مرگ معاف می‌کند.

علاوه بر این، طرح ارائه شده توسط شورای فدرال نیز به این نکته اشاره کرده است که وضعیت کنونی قوانین در آلمان کافی نیست تا به بهبود وضعیت بیماران سخت‌درمان که به پیوند نیاز دارند، کمک کند. "وضعیت اهدای عضو با کمبود قابل توجهی از اعضا مواجه است...".

در سال گذشته، 985 نفر در آلمان یک یا چند عضو خود را اهدا کردند، در حالی که 8,199 نفر در انتظار پیوند عضو بودند، طبق داده‌های بنیاد اهدای عضو آلمان. یکی دیگر از استدلال‌های حامیان این طرح این است که با وجود اینکه در یک نظرسنجی نمایندگی در سال 2024، 85 درصد از شرکت‌کنندگان تمایل خود را به اهدای عضو اعلام کردند، تنها حدود 45 درصد این تمایل را ثبت کرده‌اند. این اختلاف می‌تواند با اجرای وضعیت عدم مخالفت برطرف شود، به گفته حامیان این طرح.

مخالفت با وضعیت عدم مخالفت

در بوندستاگ، یک پیشنهاد قانونی دیگر نیز در حال بررسی است که توسط گروه کوچک‌تری از 58 نماینده پارلمان ارائه شده است. این گروه خواستار حفظ وضعیت کنونی رضایت‌سنجی هستند، اما به دنبال گسترش برنامه‌های آموزشی و اطلاع‌رسانی در این زمینه هستند. همچنین، این نمایندگان بر لزوم اجرای قوانینی که در سال 2020 برای "تقویت قوانین تصمیم‌گیری فعلی" تصویب شده، اما هنوز به مرحله اجرا نرسیده، تأکید دارند. طبق این قوانین، همه شهروندان باید هنگام درخواست مدارک شناسایی، در مورد اهدای عضو آگاه شوند و بتوانند خود را در ثبت‌نام اهدای عضو ثبت کنند.

اما این موضوع به دلیل "هزینه‌های بالا" تا کنون از سوی کشورهای مسئول اجرایی نشده است. این گروه کوچک از نمایندگان نیز به دنبال افزایش تعداد اهداکنندگان عضو هستند، اما به شدت با اجرای وضعیت عدم مخالفت مخالفت می‌کنند. آن‌ها بر حفظ حق انتخاب افراد تأکید دارند و معتقدند "سکوت نباید به عنوان رضایت تلقی شود".

آیا وضعیت عدم مخالفت به افزایش پیوندها کمک می‌کند؟

علاوه بر نگرانی‌های اخلاقی، از نظر علمی نیز مشخص نیست که آیا تغییر از وضعیت رضایت به وضعیت عدم مخالفت واقعاً به افزایش پیوندهای عضو منجر می‌شود یا خیر. در نوامبر 2024، مؤسسه ماکس پلانک برای تحقیقات آموزشی در برلین، مطالعه‌ای منتشر کرد که داده‌های طولی از پنج کشور را بررسی کرده و مشخص کرد که آیا وضعیت عدم مخالفت می‌تواند به طور قابل توجهی تعداد اعضای اهدا شده را افزایش دهد یا خیر. محققان نتوانستند ارتباط واضحی پیدا کنند.

یک مطالعه دیگر از سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) که دانشگاه هامبورگ در آن مشارکت داشت، به نتیجه مشابهی رسید. این مطالعه 24 کشوری را که وضعیت عدم مخالفت را اجرا کرده بودند، مورد بررسی قرار داد و داده‌ها نشان داد که این وضعیت تنها تأثیر کمی بر افزایش تعداد اهدای اعضا پس از مرگ دارد.

تعریف مرگ قلبی به جای مرگ مغزی؟

در کشورهایی که نرخ اهداکنندگان عضو بالایی دارند، نه تنها وضعیت عدم مخالفت وجود دارد، بلکه معیار مرگ دیگری نیز به عنوان پیش‌نیاز برای برداشت عضو در نظر گرفته می‌شود: مرگ قلبی. این موضوع از سال 2012 در اسپانیا به اجرا درآمده است. به همین دلیل، انجمن بین‌رشته‌ای آلمان برای مراقبت‌های ویژه و پزشکی اضطراری اخیراً بیانیه‌ای صادر کرده و به این تعریف جدید از مرگ نیز تأکید کرده است.

استدلال این است که مرگ مغزی به ندرت اتفاق می‌افتد. بیشتر افراد در واحدهای مراقبت ویژه به دلیل مرگ ناشی از نارسایی قلبی و عروقی فوت می‌کنند. در بسیاری از موارد، افراد دچار مرگ مغزی نیستند، اما بدون دستگاه تنفسی نمی‌توانند زنده بمانند. در این موارد، "باید دستگاه تنفسی به طور کنترل‌شده قطع شود"، به عنوان مثال، جراح قلب یان گومرت از هیئت مدیره انجمن قلب و عروق آلمان می‌گوید: "سپس باید منتظر بمانیم تا قلب متوقف شود و سپس بیمار، که به این ترتیب به طور رسمی دچار مرگ قلبی شده است، به اتاق عمل منتقل شده و اعضای مورد نظر برداشت شوند".

شرط لازم برای این کار همیشه این است که مغز به طور غیرقابل برگشتی آسیب دیده باشد. این به معنای یک ایست قلبی غیرمنتظره نیست که در آن افراد می‌توانند دوباره زنده شوند.

این مباحث در مورد معیار مرگ قلبی برای اهدای عضو در طرح‌های قانونی کنونی جایی ندارد. دولت فدرال در بیانیه خود در مورد بحث‌های پیش رو و امکان تغییر قانون، اعلام کرده است که موضوع اهدای عضو از نظر اخلاقی حائز اهمیت است و بنابراین تصمیم‌گیری در مورد وضعیت عدم مخالفت به عنوان یک تصمیم وجدانی تلقی می‌شود. به طور خاص، این بدان معناست که نمایندگان از انضباط حزبی معاف خواهند بود.