آلمان بدون مهاجرت کوچک می‌شود، اما نه در همه جا

آیا جمعیت در حال رشد است یا در حال کاهش؟ پاسخ به این سؤال نه تنها برای سیاستمداران بلکه برای تمامی مردم از اهمیت زیادی برخوردار است. زیرا در مناطقی که جمعیت افزایش می‌یابد، نیاز به مسکن، مدارس و حمل و نقل نیز افزایش می‌یابد. اما در جاهایی که جمعیت کاهش می‌یابد، زیرساخت‌ها و خدمات عمومی باید با تعداد کمتری از مردم کار کنند.

این موضوع به ظاهر ساده به اندازه‌ای که به نظر می‌رسد، نیست. به عنوان مثال، لوله‌کشی برای آب شرب و فاضلاب برای حجم‌های خاصی طراحی شده است. اگر آب کمتری از لوله‌ها عبور کند، آب مدت بیشتری در لوله‌ها باقی می‌ماند. این موضوع می‌تواند بر کیفیت آب تأثیر منفی بگذارد و میکروب‌ها به راحتی رشد کنند و لوله‌ها نیاز به شستشوی بیشتری خواهند داشت. کاهش زیرساخت‌ها نیز هزینه‌بر است.

مطالعه: افزایش سن و کاهش تعداد شاغلین

به طور کلی، پیش‌بینی می‌شود که جمعیت آلمان تا سال 2045 به حدود 81.8 میلیون نفر کاهش یابد. این به معنای کاهش 1.7 میلیون نفر نسبت به پایان سال 2025 است. این آمار توسط مؤسسه برلین برای جمعیت و توسعه در همکاری با بنیاد وُستِنرُت در یک مطالعه جدید محاسبه شده است. بنیاد غیرانتفاعی وُستِنرُت در سال 1990 توسط بانک پس‌انداز وُستِنرُت تأسیس شد و به تحقیق در زمینه مسکن، توسعه شهری و تغییرات اجتماعی کمک می‌کند.

کاهش جمعیت به تنهایی مشکل نیست، بلکه موضوع مهم‌تر این است که تعداد بازنشستگان در حال افزایش و تعداد شاغلین در حال کاهش است. پیش‌بینی می‌شود که تعداد شاغلین تا سال 2045 به طور سراسری 4.7 درصد کاهش یابد.

"نسل بیبی بومرها در حال بازنشستگی هستند، نسل‌های کوچکتری به جای آنها می‌آیند، نرخ زاد و ولد کاهش یافته و مهاجرت نمی‌تواند کسری مرگ و میر را جبران کند"، این جمله را کاترینا هینز، رئیس مؤسسه، در معرفی این مطالعه در برلین بیان کرد. نسل بیبی بومر به افرادی اطلاق می‌شود که در دهه 1960 متولد شده‌اند و در هر سال حدود یک میلیون تولد در آن زمان ثبت شده است. پس از آن، نرخ زاد و ولد به شدت کاهش یافته و تقریباً به نصف رسیده است.

اقتصاد اهمیت دارد

بنابراین آلمان در حال کوچک شدن است، اما به گفته این مطالعه، این کاهش به طور یکسان در همه جا اتفاق نمی‌افتد. جمهوری فدرال آلمان به صورت فدرالی سازماندهی شده است و شامل دولت فدرال، ایالت‌ها و شهرداری‌ها می‌باشد. سطح پایین‌تر به 400 شهرستان و شهر تقسیم شده است. این مطالعه به این مناطق با استفاده از یک سیستم ارزیابی که شامل 26 شاخص است، نگاهی می‌اندازد. این شاخص‌ها شامل جمعیت‌شناسی، اقتصاد، آموزش و شرایط اجتماعی هستند.

نتیجه این مطالعه شگفت‌آور است. "تفاوت‌های آشنا بین شرق و غرب، شمال و جنوب و شهر و روستا تنها بخشی از داستان را روایت می‌کند"، هینز تحلیل کرد. در آینده، بیشتر از امروز، جذابیت اقتصادی و وضعیت مالی یک منطقه تعیین‌کننده خواهد بود.

"برخی مناطق در سال‌های آینده به طور چشمگیری از نظر جمعیت و نیروی کار کاهش خواهند یافت، در حالی که برخی دیگر همچنان رشد خواهند کرد. حتی درون شرق، جنوب و مناطق روستایی، شکاف جمعیتی و اقتصادی افزایش می‌یابد"، هینز افزود.

سیاست باید اکنون اقدام کند

"تغییرات جمعیتی اکنون در مقابل چشمان ما در حال وقوع است و در همه جا احساس می‌شود"، رئیس مؤسسه هشدار داد. "پیامدهای آن قابل کاهش است، اما قابل اجتناب نیست و هرچه بیشتر منتظر بمانیم، فضای اقدام کوچکتر می‌شود."

به طور کلی، فردریک سیختوس از مؤسسه برلین تأکید کرد که تقریباً در همه جا، تعداد مرگ و میرها بیشتر از تولدها است که این نتیجه‌ای از سال‌ها نرخ پایین زاد و ولد است. نتیجه روشن است: تحولات جمعیتی یک منطقه به جابجایی‌ها و مهاجرت‌ها بستگی دارد. در دهه‌های گذشته، مهاجرت از خارج به طور مکرر بر توسعه جمعیتی تأثیر مثبت گذاشته است. اما اکنون دیگر نمی‌توان با مهاجرت، پیری جامعه را متوقف کرد.

برای اینکه جذابیت مهاجرت از خارج و همچنین از دیگر مناطق آلمان حفظ شود، به گفته این مطالعه برخی پیش‌نیازها ضروری است: مشاغل با شرایط و درآمد خوب، نیروی کار کافی برای شرکت‌ها، شهرداری‌های مالی خوب تأمین شده، امکانات مراقبتی برای خانواده‌ها با کودکان و حمل و نقل مناسب.

برلین در صدر

بسیاری از کلان‌شهرها احتمالاً در آینده همچنان رشد خواهند کرد، به گفته مانوئل اسلوپینا از بنیاد وُستِنرُت. بر اساس این مطالعه، برلین در صدر خواهد بود. پیش‌بینی می‌شود جمعیت در پایتخت آلمان تقریباً 10 درصد افزایش یابد. اما همچنین هامبورگ، فرانکفورت، مونیخ و دوسلدورف در غرب کشور و لایپزیگ، درسدن و پوتسدام در شرق نیز مردم را جذب می‌کنند.

با این حال، نویسندگان این مطالعه تأکید کردند که تفاوت‌های کلاسیک بین شهر و روستا به طور گسترده‌ای وجود ندارد. حومه بسیاری از کلان‌شهرها نیز احتمالاً رشد خواهد کرد. در حالی که جوانان بیشتر به کلان‌شهرها می‌روند، خانواده‌ها با کودکان بیشتر به حومه‌ها می‌روند. از جمله بازندگان، بسیاری از کلان‌شهرهای غربی مانند برمن، دویسبورگ، دورتموند و کایزرسلاوترن هستند که از نظر اقتصادی کمتر جذاب شده‌اند. در انتهای این رتبه‌بندی، بسیاری از مناطق کم‌جمعیت در آلمان قرار دارند که بسیاری از آنها در شرق آلمان واقع شده‌اند.

رقابت برای نیروی کار

دوازده از بیست شهرستان و شهر با پایین‌ترین امتیاز کلی در شرق آلمان قرار دارند - در آخرین بررسی در سال 2019، این تعداد پنج مورد بود. به ویژه در این مناطق، تعداد افراد شاغل به شدت کاهش می‌یابد و پیش‌بینی می‌شود که تا سال 2045 این تعداد تا 18 درصد کاهش یابد. بنابراین، رقابت برای نیروی کار به یک چالش جمعیتی اساسی تبدیل خواهد شد، به گفته نویسندگان این مطالعه.

در این رقابت، دو ایالت جنوبی آلمان، بایرن و بادن-وورتمبرگ، بهترین شانس‌ها را دارند. بایرن به ویژه با اقتصادی که در بسیاری از مناطق به خوبی عمل می‌کند و بازار کار کارآمد، امتیاز می‌گیرد. همچنین زنان، افراد مسن و افرادی که پاسپورت آلمانی ندارند، در بایرن بیشتر از سایر مناطق مشغول به کار هستند. این رتبه‌بندی نشان می‌دهد که مناطق اقتصادی موفق‌تر، گروه‌های مختلف جمعیتی را بهتر به بازار کار جذب می‌کنند.

راه‌حل‌ها باید منطقه‌ای پیدا شوند

برای مانوئل اسلوپینا، نتایج این مطالعه نیاز به اقدام سیاسی زیادی را نشان می‌دهد. "چقدر نابرابری منطقه‌ای می‌تواند با ادعای سیاسی شرایط زندگی برابر سازگار باشد؟" او با اشاره به قانون اساسی این سؤال را مطرح کرد. بر اساس قانون اساسی، جمهوری فدرال آلمان هدف سیاسی خود را تعیین کرده است که مردم باید بدون توجه به محل زندگی خود، امکانات مشابهی داشته باشند، یعنی شانس داشتن یک زندگی خوب.

دانشمندان توصیه‌های روشنی به سیاستمداران دارند. باید به چالش‌های ساختاری و تفاوت‌های منطقه‌ای توجه شود. "آنچه که یک پاسخ خوب برای یک کلان‌شهر در حال رشد است، لزوماً برای یک شهرستان روستایی در حال کاهش خوب نیست"، اسلوپینا گفت. راه‌حل‌های متناسب ضروری هستند، اما برای این کار به شرایط مناسب نیاز است. "نیاز به کاهش الزامات سخت و افزایش فضای طراحی و همچنین امکانات مالی، به ویژه برای شهرداری‌های محلی و افراد فعال در این زمینه وجود دارد." اسلوپینا خواستار اعتماد بیشتر به توانایی‌های منطقه‌ای است.

شهرداری‌ها قطعاً از این موضوع استقبال خواهند کرد. شهرداران و رؤسای شهرستان‌ها مدت‌هاست که خواستار افزایش فضای مالی بیشتری هستند. آنها در حال حاضر خواستار افزایش سهم شهرداری‌ها از کل درآمد مالیاتی کشور هستند. دولت فدرال و ایالت‌ها با این درخواست مخالفت کرده و به مشکلات مالی خود اشاره می‌کنند. اما هر دو طرف می‌دانند که در آینده، اصلاح مالیات‌های فدرال اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.