کنفرانس آب و هوای COP31: کشورهای نفتی مانع کار علمی شدند

کنفرانس آب و هوای COP31: کشورهای نفتی مانع کار علمی شدند

شورای جهانی تغییرات آب و هوایی (IPCC)، نهادی بین‌المللی میان‌دولتی که توسط سازمان‌های تابع ملل متحد تأسیس شده، مأموریت دارد تا به دولت‌ها پایه‌ای علمی برای تصمیم‌گیری‌های سیاستی دربارهٔ تغییرات آب و هوایی ارائه دهد. برای این منظور، صدها دانشمند از سراسر جهان گرد هم می‌آیند و دانش موجود را در گزارش‌های وضعیت جمع‌آوری و تدوین می‌کنند. در حال حاضر، کار بر روی هفتمین گزارش وضعیت جهانی در حال انجام است.

این گزارش نقشی حیاتی در فراهم کردن پایه‌ای علمی برای مذاکرات آینده دربارهٔ آب و هوا ایفا خواهد کرد، به‌ویژه برای انجام «ارزیابی جهانی» (Global Stocktake) که قرار است در سال ۲۰۲۸ انجام شود. در این ارزیابی، پرسش‌های اساسی زیر مطرح خواهند شد: اهداف کشورهای مختلف در زمینهٔ آب و هوا چه هستند؟ وضعیت گرمایش کره زمین به چه شکلی است؟ و خسارات ناشی از تغییرات آب و هوایی تا چه حد پیش رفته‌اند؟

هفتمین گزارش وضعیت قرار بود پیش از این ارزیابی جهانی منتشر شود و به‌عنوان پایه‌ای علمی محکم برای گفت‌وگوهای سیاسی آینده عمل کند. این همان نقشی بود که ششمین گزارش وضعیت در سال ۲۰۲۳ ایفا کرد؛ گزارشی که پیش از اولین ارزیابی جهانی در کنفرانس آب و هوایی دبی منتشر شد و زمینه‌ساز اهداف بلندپروازانه دبی در زمینهٔ سه‌برابر کردن ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر و تدریجی ترک سوخت‌های فسیلی شد.

با این حال، کار بر روی این گزارش مهم در معرض تهدید قرار گرفته است. جلسه اخیر شورای جهانی تغییرات آب و هوایی که در اواسط اکتبر در آدیس آبابا، پایتخت اتیوپی، برگزار شد، به دلیل اختلافات شدید میان شرکت‌کنندگان ناگزیر متوقف شد. علت اصلی این توقف، انتقاد کشورهای عضو از عدم تعادل در نمایندگی دانشمندان در فرآیند تدوین گزارش بود.

کشورهایی از جمله عربستان سعودی، روسیه، هند و چین اعلام کردند که دانشمندان کشورهای شمال جهانی (که عمدتاً شامل اقتصادهای توسعه‌یافته و صنعتی هستند) به‌طور نامتناسبی در تدوین گزارش‌های وضعیت حضور دارند. این کشورها استدلال کردند که این امر به دلیل سرمایه‌گذاری بسیار بالاتر کشورهای ثرومند در پژوهش‌های علمی است و در نتیجه فرآیند گزارش‌دهی عادلانه نیست. آنها خواستار توجه بیشتر به دیدگاه‌های کشورهای جنوب جهانی و اختصاص زمان بیشتر برای مشارکت این کشورها شدند.

این انتقادات از سوی کشورهایی مطرح شده که بارها در مذاکرات آب و هوایی بین‌المللی به دلیل موضع‌گیری‌های مانع‌گر مشهور بوده‌اند. برخی از این کشورها، به‌ویژه عربستان سعودی، به عنوان تولیدکننده بزرگ نفت، منافع اقتصادی قابل توجهی در ادامه استفاده از سوخت‌های فسیلی دارند.

با این حال، دانشمندان شرکت‌کننده در فرآیند IPCC با این انتقادات مخالفت کرده‌اند. آنها تأکید دارند که رویکرد علمی این نهاد به‌گونه‌ای است که تنوع و گنجاندن گسترده دیدگاه‌ها را تضمین می‌کند. این دانشمندان خواهان ادامه کار بدون وقفه هستند.

اما توقف جلسه به معنای عملی این است که IPCC در حال حاضر فاقد تأمین مالی مناسبی است و زمان‌بندی تهیه هفتمین گزارش وضعیت جهانی در خطر جدی قرار گرفته است. این گزارش با وجود توقف، به دلیل گستردگی پایه نویسندگانش، می‌توانست وزن علمی بیشتری برای مرحله مهم ارزیابی جهانی آینده داشته باشد. اگر IPCC به‌دلیل مسدود شدن فعالیت‌هایش، نتواند به‌موقع گزارش خود را تکمیل کند، این خلأ علمی می‌تواند تأثیر مستقیمی بر کیفیت و قدرت مذاکرات سیاسی آینده داشته باشد.

در این شرایط، کنفرانس جهانی تغییرات آب و هوایی (COP31) می‌تواند نقشی کلیدی ایفا کند. این کنفرانس می‌تواند با تأکید در اسناد پایانی خود بر اهمیت تکمیل به‌موقع گزارش هفتم، نشانه‌ای دیپلماتیک قوی ارسال کند. یکی از راه‌های عملی برای این کار، استفاده از چیزی شبیه به «تصمیم پوششی» (Cover decision) است که قبلاً توسط استرالیا پیشنهاد شده است؛ نوعی تصمیم سیاسی کلی که در پایان کنفرانس تصویب می‌شود.

با این حال، شرکت کشورهای نفتی در چنین موضعی مطمئن نیست. در سال‌های اخیر، عربستان سعودی بارها از ذکر IPCC در اسناد بین‌المللی مانع شده است. این کشور همچنین بارها متهم شده که با انتشار گزارش‌های دولتی هدفمند، به‌طور عمدی به تضعیف گفتمان علمی دربارهٔ آب و هوا و کاهش اعتبار علم آن می‌پردازد.

درآمد حاصل از فروش نفت از طریق شرکت ملی نفت عربستان (آرامکو)، منبع اصلی درآمد این کشور است و این واقعیت، انگیزه اقتصادی قوی‌ای برای مقاومت در برابر تحولات سریع به سمت انرژی‌های پاک فراهم می‌کند.

در همین حال، آلمان در روزهای اولیه کنفرانس آب و هوایی، موضعی مشخص در حمایت از IPCC اتخاذ کرده است. هایکه هن، معاون وزیر محیط زیست آلمان، اعلام کرد که علم عنصری مهم در بحث دربارهٔ گزینه‌های عملی است و باید مورد توجه قرار گیرد. این اظهارنظر نشان‌دهنده تلاش برلین برای تقویت نقش علم در سیاست‌گذاری آب و هوایی است، در شرایطی که موانع سیاسی بزرگی در برابر پیشرفت علمی وجود دارد.